مقالات

1396/8/10 چهارشنبه

تولید و اشتغال پایه و مبنای تحقق اقتصاد مقاومتی

چکیده:
یکی از مباحثی که در سالیان اخیر همواره مورد تاکید مقام معظم رهبری قرار گرفته است توجه مسئولین و آحاد جامعه به اهمیت اجرایی شدن اقتصاد مقاومتی است. اقتصاد مقاومتی با هدف کاهش از وابستگی ها و اهمیت بخشی به درون زایی اقتصاد، کانون توجه را بر پتانسیل ها، توانمندی ها و ظرفیت های درون کشور با حمایت از تولید ملی و استفاده بهینه از منابع تولید متمرکز نموده است.
در این مقاله به ارائه چرایی اقتصاد مقاومتی و بررسی لزوم اجرا و پیاده سازی سیاست های حمایتی تولید و اشتغال کشور پرداخته ایم، همچنین وضعیت موجود اقتصاد ایران با اهداف اقتصاد مقاومتی مقایسه شده است و در پایان سعی بر آن بوده با ارائه راهکارها و پیشنهادات کاربردی، انتظاراتی که از کارکنان حراستی به عنوان افسران جنگ نرم در تحقق اقتصاد مقاومتی می رود را بررسی نماییم.
یکی از اصلی ترین وظایفی که کارکنان حراستی در حوزه اقتصاد مقاومتی بر عهده دارند درک جنگ نرم اقتصادی و پیشگیری از عواملی است که می تواند بر پیکره اقتصاد ضربه بزند. مقابله جدی با هرگونه تنش‌زایی و تشویش اذهان عمومی، تلاش برای فرهنگ‌سازی اقتصادمقاومتی و تبدیل آن به یک خواست ملی از دیگر وظایفی است که نیروهای حراست می توانند در جهت تحقق اقتصاد مقاومتی انجام دهند.
مقدمه:
به طور قطع همه ما می دانیم مبحث اقتصاد مقاومتی به امسال و سال گذشته تعلق ندارد و این واژه اولین بار توسط مقام معظم رهبری در جمع کارآفرینان در شهریور ماه سال 1389 مطرح و وارد ادبیات اقتصادی ما شد. همچنین سیاست های کلی اقتصاد مقاومتی در 24 بند در اواخر سال 1392 ابلاغ شد تا دولت بتواند بر اساس این سیاستها، آیین نامه ها و بخش نامه های داخلی هر وزارتخانه را تنظیم کرده و به دستگاه های اجرایی ابلاغ نماید تا بتوان شاهد اقدامات کاربردی و عملیاتی در سطح کشور بود. اما شعار سال 1395،  اقتصاد مقاومتی، اقدام و عمل و نامگذاری سالجاری به عنوان اقتصاد مقاومتی تولید و اشتغال از سوی رهبر معظم انقلاب نشان دهنده اهمیت موضوع اقتصاد و لزوم اجرایی نمودن اقتصاد مقاومتی در کشور می باشد.
 همان گونه که مقام معظم رهبری فرمودند اولویت اصلی کشور ما مسئله اقتصاد می باشد و  دشمن نیز به دنبال ضربه زدن اقتصادی به ملت ایران است. همچنین معظم له تقسیم کردن اقتصاد مقاومتی به نقاط کلیدی و مهم و تمرکز تمامی آحاد جامعه بر روی تولید داخلی و اشتغال به ویژه اشتغال جوانان را راه علاج وضعیت کنونی دانستند. (بیانات مقام معظم رهبری در حرم رضوی، فروردین 1396)

چرایی اقتصاد مقاومتی
از آنجا که با گذشت چندین سال از مطرح شدن اقتصاد مقاومتی توسط مقام معظم رهبری، تاکنون نتوانسته ایم به اهداف آن دست یابیم به نظر می رسد یکی از دلایل مهم آن عدم بررسی چرایی و لزوم تحقق اقتصاد مقاومتی است که این امر به باور و اعتقاد مسئولین و مردم برای اهمیت بخشی به اقتصاد مقاومتی و پذیرفتن این اصل که تنها راهکار مقابله با تهدیدهای دشمنان اجرای بی چون و چرای اقتصاد مقاومتی است مرتبط می باشد.
در تحقیقات انجام شده توسط کارشناسان اقتصادی لزوماً بر مبحث اقتصاد مقاومتی و مبانی آن تمرکز دارند بی آنکه دلایل بسیج جامعه برای اجرایی نمودن اقتصاد مقاومتی را بررسی نمایند. قطع به یقین نظام سلطه با طرح ریزی جنگ نرم اقتصادی در پی از بین بردن هیمنه و صلابت جمهوری اسلامی می باشد چرا که انقلاب اسلامی "اسطوره ایستادگی و مقاومت" و الگویی برای کشورهای ضد نظام سلطه است و دشمنان از همه ابزار، امکانات و توانمندی های خود استفاده می کنند تا این جنبش و حرکت را از نطفه خاموش کنند و با راه اندازی جنگ نرم اقتصادی به دنبال آن هستند زیرساخت های اقتصادی ما را از بین ببرند.
جنگ نرم اقتصادی چیست
در این جنگ، دشمن در پی تغییر در اعتقادات، باورها، اندیشه ها و افکار، الگوها و مدلهای رفتاری و ساختارهای نظام اقتصادی است و می تواند بر چهار لایه تاثیر گذار باشد. 1- اندیشه و نظریه ها 2-ارزشها و الگوی تولید 3-ارزشها و الگوی توزیع 4- ارزشها و الگوی مصرف
زمانی که دشمن بتواند بر حوزه های تولید، توزیع و مصرف، باورها و ساختارها و نگرش جامعه را تغییر دهد می تواند دسیسه های خود را پیاده سازی و اجرا کند. پس لازمه مقابله با این دسیسه ها و نجات اقتصاد کشور، اجرایی نمودن اقتصاد مقاومتی است. بیش از سه دهه است که نظام جمهوری اسلامی با انواع تهدیدات از سوی امریکا و غرب مواجه بوده است به طوری که در اوایل انقلاب ما با درگیری های داخلی مواجه بودیم و توان بازدارنگی "وفاق ملی" موجب پیروزی ما شد. سپس در جنگ تحمیلی با "بسیج مردمی و توسعه صنایع موشکی" مقابله کردیم. پس از چند سال جنگ فرهنگی و سیاسی را بر کشور ما تحمیل کردند که "بصیرت مردم" مانع از تحقق اهداف دشمن شد و در سال های اخیر دشمن با جنگ اقتصادی در پی استحاله از درون نظام جمهوری اسلامی است و توان بازدارندگی ما برای مقابله با آن قطعاً عملیاتی نمودن "اقتصاد مقاومتی" می باشد.
 اقتصاد مقاومتی اقتصادی است که بتواند در شرایط تحریم ها، در شرایط تهدید و خصومت و دشمنی دشمنان با تبدیل فشارها و تهدیدها به فرصت، تعیین کننده رشد و شکوفایی باشد. (دیدار مقام معظم رهبری با دانشجویان، 16 مرداد 1391)
حمایت از تولید ملی تنها راه علاج اقتصاد ایران
یکی از مولفه های اقتصاد مقاومتی درون زا بودن آن است و این بدان معنی است که ما بتوانیم از همه امکانات، پتانسیل ها و توانمندی های داخلی کشور استفاده نماییم و تولید ملی کشور را تقویت کنیم. به همین منظور حمایت از تولید ملی می تواند بنیه بی رمق اقتصاد کشور را پرتوان کرده و بستری فراهم شود تا تولیدکنندگان داخلی به این باور برسند مردم در کنار آن ها به اهداف بلندمدت در اقتصاد می اندیشند و علی رغم کیفیت بهتر و قیمت پایین تر کالاهای قاچاقی که وارد کشور می شوند ترجیحات آن ها برای حمایت بیشتر از تولیدکنندگان داخلی است. به تبع آن می توان امیدوار بود اشتغال زایی در کشور نیز بهبود یابد. بر اساس آمارها نرخ بیکاری ما در سال 1395 برابر با 12.4 درصد می باشد و طبق پیش بینی صندوق بین المللی پول(IMF)  برای سه سال آینده در اقتصاد کشور این رقم ثابت باقی خواهد ماند.
اقتصاد ایران اقتصادی کم عمق می باشد چون متاسفانه فرایند تولید در کشور وابسته به خارج است. از آن جا که بیش از 85 درصد کالاهایی که از خارج وارد می شود کالاهای واسطه ای (مواد اولیه، قطعات و لوازم استفاده شده در صنایع گوناگون) و کالاهای سرمایه ای (تجهیزات و ماشین آلات) می باشد و این به معنای وابستگی بیش از حد تولید کشور به خارج است. برای توسعه اقتصادی باید بتوان این حجم از وابستگی را با اهمیت به درون زایی اقتصاد کمتر کرد.
یکی از آفت هایی که اقتصاد کشور با آن مواجه می باشد پدیده شوم قاچاق است. علی رغم تمامی حمایت هایی که در حوزه تولید ملی شود سهم عمده کالاهایی که در کشور مصرف می شود بصورت قاچاق وارد کشور می شود. این رقم براساس آمارها از 25 میلیارد دلار در سال، در طول سه سال گذشته به رقم 12.6 میلیارد دلار در سال 1395 تقلیل یافته است. هر چند با کاهش 50 درصدی مواجه بوده ایم اما این رقم نیز می تواند بر پیکره تولید یک کشور ویرانگر باشد. در مقیاس ماهانه این رقم معادل 34 میلیون دلار و به ازای هر ساعت 1 میلیون و 430 هزار دلار یعنی 15 کانتینر 10تنی وارد کشور می شود. از روش های مقابله با قاچاق می توان به روش سلبی و ایجابی اشاره نمود در روش سلبی که وظیقه نیروی انتظامی، قوه قضاییه، تجهیزات گمرکی و ستاد مبارزه با قاچاق کالا و ارز می باشد نتوانسته ایم تاکنون نتیجه قابل قبولی دریافت کنیم چرا که حچم پرونده های مکشوفه قاچاق نسبت به کل قاچاق کشور بسیار اندک است. بنابراین باید با روش های ایجابی یعنی تقویت تولید داخلی کشور، افزایش مرغوبیت کالاهای داخلی با قیمت تمام شده کمتر و رقابتی، ایجاد و شکل گیری گفتمان فرهنگی و توسعه ای با این پدیده مقابله کرد چرا که بستر سازی مناسب می تواند نوید بخش پایان دادن به قاچاق در کشور در طی یک برنامه میان مدت باشد.
Image result for ‫اقتصاد مقاومتی‬‎
وضعیت تولید ملی بر اساس شاخص های اقتصادی
نرخ رشد اقتصادی به عنوان یک شاخص تعیین کننده می تواند نشان دهنده وضعیت اقتصادی یک کشور باشد بر اساس گزارش های مرکز آمار ایران نرخ رشد اقتصادی در سال 95 معادل 8.3 درصد بوده است. اما باید به این نکته اشاره کرد در سال 95 از سهم صادرات 60 میلیارد دلاری، فروش نفت بالغ بر 40 میلیارد دلار بود و این در حالی است که صادرات غیرنفتی معادل 20 میلیارد دلار و واردات 44 میلیارد دلار بوده است.
یکی از شاخص هایی که تعیین کننده وضعیت تولید در کشور و برای سرمایه گذاران و فعالان اقتصادی به جهت سرمایه گذاری تاثیر گذار می باشد گزارش کسب و کار بانک جهانی (doing business) است. بانک جهانی از سال 2006 کشورهای جهان را بر اساس شاخص های ده گانه رتبه بندی می کند و ایران در سال گذشته با دستیابی به رتبه 120 در میان 190 کشور و با دو رتبه تنزل وضعیت مناسبی ندارد. شاخص های ده گانه شامل شروع کسب و کار، اخذ مجوز ساخت و ساز، دسترسی به برق، ثبت مالکیت، اخذ اعتبارات، حمایت از سهامداران خرد، پرداخت مالیات، تجارت فرامرزی، اجرای قراردادها و ورشکستگی می باشد که ایران از رتبه 156 در دو سال گذشته به 118 ارتقا یافت و سپس با دو پله تنزل در جایگاه 120 جهان قرار گرفت.
تاثیر گفتمان توسعه و فرهنگ بر اقتصاد کشور
در چارچوب اقتصادی دنیا از پاردایم کشاورزی که تنها منابع طبیعی و زمین را عامل ثروت می دانستند به پاردایم صنعتی در انقلاب صنعتی گذر کردیم. هر چند که پارادایم صنعت به دنبال ایجاد ارزش افزوده بیشتر با تولید انبوه و حمل و نقل در خدمت صنعت و کشاورزی بود اما پیشتازی اقتصاد باعث گذر از این پارادایم و ورود به پارادایم دانش و محور قرار دادن اطلاعات و دانش در اقتصاد کشورها شد. امروزه همه کشورها با تکیه بر منابع اطلاعاتی و مهارتی، سعی در شناخت بهتر بازارها و توسعه آن همچنین توسعه شرکت ها همه و همه در گرو واحدهای " آر اند دی" (R&D) یا واحدهای "تحقیق و توسعه می باشند. واحدهای تحقیق و توسعه در کنار صنعت، نقش تداوم آن را دارد و مهارت و دانش انسانی به عنوان مهمترین منبع امروزه نقش کلیدی در بقاء صنعت و تولید هر کشوری را ایفا می کند. امروز یک فرد می تواند به راحتی عنوان کند نه صاحب زمین است و نه مالک یک شرکت بلکه او سرمایه ای به نام مهارت و دانش دارد و این می توان بزرگترین سرمایه تلقی شود.
شکل گیری گفتمان فرهنگ و توسعه در ابعاد مختلف می تواند تاثیرگذار باشد یکی از اثرات این گفتمان توجه به اقتصاد کشور در زمینه های مختلف است و می تواند باور مردم و تولید کنندگان را در بازه های زمانی میان مدت و بلند مدت تغییر دهد و این دقیقاً نقطه مقابل جنگ نرم اقتصادی است و می تواند به عنوان یک سد با آن مقابله کند.
تفاوت قابل توجه اقتصاد ایران با اقتصاد مقاومتی
اقتصاد کشور همان گونه که اشاره شد مبتنی بر برون زایی است و این درحالی است که اقتصاد مقاومتی با هدف اهمیت به پتانسیل های داخلی، درون زایی را به عنوان یک راهکار پیشنهاد می کند. اقتصاد کشور متکی بر نفت و صادرات خام فروشی می باشد و بر اساس سیاست های کلی اقتصاد مقاومتی باید اقتصاد دانش بنیان و توسعه زنجیره ارزش افزوده در دستور کار مسئولین قرار گیرد.
 ما در حوزه های مختلف نیازمند استفاده از سرمایه خارجی نه تنها برای تامین اعتبار شرکت ها و موسسات بلکه برای ارتقاء دانش فنی، دستیابی به بازارهای جهانی، تعامل و تبادل با دنیای خارج، استفاده از تکنولوژی های نوین و ... می باشیم. بنابراین ضروری است با جذب سرمایه گذاری خارجی و حمایت از خصوصی سازی، تولید کشور را به نقطه ای که مد نظر مقام معظم رهبری است و آن مقاوم بودن اقتصاد داخلی است برسانیم. با اجرای کامل اصل 44 قانون اساسی اجازه دهیم فعالان اقتصادی در عرصه تولید پیشگام شوند و دولت بر اقتصاد تنها به نقش اصلی خود و آن هم فراهم کردن بستر مناسب برای فعالیت بخش خصوصی و نظارت بر آن، اجرای قوانین و مقررات، مسئولیت برنامه‌ریزی، ظرفیت‌سازی، هدایت و کمک به تولید را ایفا نماید. می دانیم دولت اساساً کار بنگاه داری را به خوبی نمی داند و این وظیفه و نقش برعهده تولیدکنندگانی است که می توانند به عنوان سفیران یک کشور معرفی شوند. اقتصادی که بر پایه اقتصاد مقاومتی شکل می گیرد دولت محور نیست بلکه بر پایه استفاده از ظرفیت های مردم ساخته می شود.
پیشنهادات جهت تحقق اقتصاد مقاومتی در حوزه تولید و اشتغال در کشور
  • شناسایی پروژه های قابل واگذاری به بخش خصوصی
  • راه‌اندازی واحدهای تولیدی متوقف و راکد در صنایع خرد، کوچک و متوسط
  • توسعه کارافرینی با ارتباط بیشتر دانشگاه با بازار کار
  • استفاده از ظرفیت هدفمندی یارانه در فعالیت های تولید کالا و خدمات
  • تشویق همکاری های جمعی و مشارکت آحاد مردم در اقتصاد از سوی رسانه ها
  • مدیریت مصرف و پرهیز از اسراف و تبذیر
  • توجه به اشتغال پایدار در جهت ثبات اقتصادی کشور
  • بهبود نظارت بر طرح های سرمایه گذاری خارجی
  • افزایش شفافیت، انضباط و سلامت مالی – اداری
  • استقرار کامل پنجره واحد مجازی در استان ها
  • راه اندازی تالار بورس در استانهای کمتر توسعه یافته
  • برگزاری همایش فرصت های سرمایه گذاری در جهت معرفی و ارائه طرح ها
  • توسعه صادرات غیر نفتی با حمایت از تولید و شناسایی بازارهای هدف
انتظار از افسران جنگ نرم
  • درک شرایط جنگ ‌نرم اقتصادی
  •  تلاش برای حفظ آرامش جامعه و مقابله جدی با هرگونه تنش‌زایی و تشویش اذهان عمومی
  • رصد مرتب اظهارنظرهای غیرمدبرانه‌ برخی از مسوولان
  • تلاش برای فرهنگ‌سازی اقتصادمقاومتی و تبدیل آن  به یک خواست ملی
  • آماده‌سازی مردم و مسوولان ذی‌ربط برای فرهنگ‌سازی مقابله با تحریم‌ها
  • تلاش برای تغییر تفکر و نگرش مردم نسبت به مصرف کالاهای ایرانی
  • شناسایی و احصای ظرفیت‌های تولیدی بالقوه داخلی
  • شناسایی سیاست‌ها و برنامه‌هایی که به تولید داخلی و اشتغال آسیب می زند
  • احصای قوانین و مقررات زایدی که مانع فعالیت فعالان اقتصادی و شکل‌گیری تولیدات داخلی می باشند
  • ارایه گزارش‌های تحلیلی از توانایی‌های بخش‌های مختلف اقتصادی
نتیجه گیری:
مقاوم نمودن اقتصاد ایران وظیفه همه مسئولین و آحاد جامعه می باشد و این حرکت باید توام با باور و ایمان به مقوله اقتصاد مقاومتی در کشور شکل گیرد تا بتوان شاهد نتایج اثرگذار آن بود. از یک سو باید مسئولان با فراهم کردن شرایط امن برای فعالان اقتصادی، اولویت برای ایجاد اشتغال و ایجاد فرصت‌های شغلی مولد، مردمی‌سازی اقتصاد، شفاف‌سازی اقتصاد و سالم‌سازی آن، پرهیزاز تصمیمات و تغییرات ناگهانی و ... بتوانند بستر مناسبی را برای فعالیت های اقتصادی ایجاد نمایند و از سوی دیگر مردم با مدیریت مصرف، توجه به مصرف کالاهای داخلی و عدم استفاده از کالاهای قاچاق، افزایش بهره وری و توانمندی های فردی، تقویت فرهنگ و گفتمان توسعه می توانند موجبات افزایش قدرت مقاومت و کاهش آسیب پذیری اقتصاد کشور با اجرای سیاست های اقتصاد مقاومتی را فراهم نمایند.
بدون تردید اجرای عملی اقتصاد مقاومتی وظیفه همه نهادها، مسئولین و آحاد جامعه است و برای مقاوم نمودن اقتصاد ملی و دستیابی به توسعه باید همه بر مبنای برنامه و اهداف و سیاست های اقتصاد مقاومتی حرکت نماییم. امید می رود با اهمیت بخشی به این اهداف، با برنامه‌ریزی دقیق تمام توان را برای تحقق واقعی اقتصاد مقاومتی تولید و اشتغال به‌کار گیریم تا شاهد رونق و توسعه اقتصادی در کشور باشیم.
 
منابع و مآخذ:
  • امیری ، ابوالفضل: تهدید نرم، تهاجم فرهنگی و ناتوی فرهنگی. پگاه، تهران، 1390.
  • فرزین ، محمد رضا: "دفاع اقتصادی تولید است". همایش اقتصاد مقاومتی و مردمی شدن آن.
  • عبدالهی ، حسین : "مقاله اقتصاد مقاومتی"
  • درگاه ملی آمار www.amar.org.ir
  • پایگاه تحلیلی - تبیینی برهان


نویسنده: مهدی بهنامیان دانشجوی دکترای اقتصاد


 
امتیاز دهی
 
 

بيشتر
کلیه حقوق این پورتال متعلق به وزارت امور اقتصادی و دارایی می باشد.
^