سوال:بخش صنعت چه اهمیتی در اقتصاد دارد؟

پاسخ: بخش صنعت به عنوان یکی از مهمترین اجزای اقتصاد نقش غیر قابل‌انکاری در اشتغال و ارزش افزوده داشته است به طوری که طی دو دهه اخیر به طور متوسط سهم 3/31 درصدی از اشتغال و 13 درصدی از ارزش افزوده کشور را به خود اختصاص داده است. علاوه بر ایجاد اشتغال، بنگاه‌های صنعتی با ایجاد تولید قادرند تا تعادل در بازار کالا را فراهم نمایند.

سوال:وضعیت کنونی بخش صنعت چگونه است؟

پاسخ: آمار دقیقی از وضعیت موجود در اختیار نیست. چرا که بخشی از بنگاه های تولیدی تعطیلی، بخشی نیمه تعطیلی و بخش کمتری فعال هستند. با این حال مطابق آخرین سرشماری از کارگاه‌های صنعتی 10 نفر و بیشتر مرکز آمار ایران، تعداد کارگاه‌های صنعتی از 16018 در سال 1384 به 13452 کارگاه در سال 95 کاهش پیدا کرده است، که با توجه به نقش مهم این بنگاه ها در اشتغال و تولید، زنگ خطری برای اقتصاد می باشد.

سوال:علل تعطیلی کارخانه ها چیست؟

پاسخ؟ عوامل متعددی بر تعطیلی بنگاه ها دخیل هستند. در یک دسته بندی آکادمیکی تعطیلی کارخانه ها بنگاه های تولیدی را متاثر از سه سطح در نظر می گیرند. عوامل سطح بنگاه؛ این عوامل مستقیما با سطح تولید درون بنگاه سر و کار دارند و به نوعی اولین و نزدیک ترین عوامل تاثیر گذار بر تعطیلی و خروج بنگاه ها از فعالیت می باشند و شامل سن بنگاه (تعداد سال های فعالیت)، اندازه بنگاه (تعداد شاغلان)، تکنولوژی، بهره وری بنگاه، ساختار مالکیتی (خصوصی و یا دولتی)و.. می باشند. هرچه سن بنگاه بیشتر، اندازه بنگاه بزرگتر، بهره ورتر و دارای ساختار مالکیت دولتی (به دلیلی حمایت دولت) باشد، احتمال تعطیلی و خروج از فعالیت کمتر می باشد. در واقعیت بنگاه های با بهره وری پایین وجود دارند ولی به دلیلی حمایت دولت هنوز سرپا بوده و ادامه فعالیت دارند.

دومین عامل موثر بر تعطیلی، عوامل سطح صنعت (بازار) هستند که مربوط به سطح بازار و صنعت هستند. عواملی مانند ساختار بازار (درجه رقابت و یا انحصار) صرفه های ناشی از مقیاس، اندازه صنعت (بازار)، نرخ ورود سایر بنگاه ها، سودآوری و ...می باشند. اصولا بازارهای که درجه انحصار بیشتر دارند به دلیل وجود هزینه های سنگین ثابت احتمال خروج از صنعت پایین تر است. چرا که هزینه های ثابت سبب بالابردن ارتفاع موانع خروج در بازار می شود. نرخ ورود بنگاه های جدید به بازار ارتباط نزدیکی به نرخ خروج دارد. به عبارتی یک همبستگی بالا بین ورود و خروج وجود دارد. هرچه ورود به یک بازار راحت تر باشد، خروج و تعطیلی نیر در آن بازار راحت تر اتفاق می افتد. سود اوری در یک صنعت نیز می تواند عامل برا ورد بنگاه های جدید به یک صنعت باشد. از طرفی در صنعتی که سوداوری بالا وجود داشته باشد، احتمال تعطیلی نیز پایین تر است.

سطح سوم عوامل محیطی می باشند. این عوامل می تواند اقتصادی، غیر اقتصادی و یا نهادی باشند. و شامل تورم، مالیات، نرخ سود تسهیلات، میزان تسهیلات اعطایی، نرخ ارز، جمعیت، بیکاری، رشد اقتصادی و ... می باشند.

در صورت مثبت بودن رشد اقتصادی و به طبع آن بالارفتن درامد سرانه، تقاضا برای تولیدات افزایش یافته و روند ادامه فعالیت بنگاه ها ادامه دار است، در غیر این صورت تعطیلی امکان پذیر می باشد. تورم به دلیل بالابردن هزینه های تولید از یک طرف (در سطح عرضه) و کاهش قدرت خرید مصرف کننده (سطح تقاضا)، عامل بسیار مهمی در تعطیلی بنگاه ها می باشد. از طرفی نرخ های بالای سود تسهیلات بانکی و حتی مالیات های بالا به عنوان دلایل اصلی برای حرکت بنگاه ها به سمت نقطه تعطلی می باشند. اگرچه مطابق آمار تسهیلات زیادی ه بخش های مختلف ارائه شده است، ولی متاسفانه به دلیل عدم نظارت و انحراف، بخش عمده ای این این تسهیلات صرف عواملی غیر مولد و غیر تولیدی شده است.

سوال: از بین عوامل یاد شده کدام عامل یا عوامل مهمترین علت تعطیلی می باشند

پاسخ:

یکی از خواص اصلی علم اقتصاد بررسی پویایی عوامل در کنار هم و به صورت سیستمی می باشد، نمی توان به تنهایی یک یا چند عامل را علت تعطیلی بیان کرد. به دلیلی ارتباط سیتمی عوامل و متغیرهای موجود در اقتصاد یک کشور، کوچکترین تغییر در یک متغیر (اجرای یا تغییر در یک سیایت پولی یا مالی) می تواند اثزات بزرگی در اقتصاد به جای بگذارد.

سوال:آیا غیر از عوامل یاد شده عوامل دیگری در تعطیلی بنگاه های دخیل هستند

پاسخ:

بله. به طور مثال در سطح یک کارخانه حتی ترکیب جنسیتی مالک یا سهامداران نیز می تواند دخیل باشد. عوامل نهادی و غیر اقتصادی نیز در تعطیلی دخیل هستند. برای بنگاه های وارد کننده و صادرکننده و حتی بنگاه های که مواد اولیه را از خارج از کشور تامین می کنند، تحریم ها یک عامل بازدارنده هستند. فضای کسب و کار که متاسفانه جایگاه مناسبی در دنیا در رتبه بندی این شاخص نداریم نیز یک عامل موثر می باشد.

سوال: پیشنهاد خاصی برای رفع مشکل تعطیلی وجود دارد.

پاسخ

شناسایی عوامل موثر بر تعطیلی اولین گام در رفع تعطیلی و پیشگیری از تعطیلی سایر بنگاه هاست. چون عمدتا عوامل محیطی بیشترین نقش را در خروج و تعطیلی می توانند داشته باشند لذا پیشنهاد های سیاستی می تواند در این راستا باشد.

به جای تاسیس بنگاه های جدید، سیاست­های در جهت حفظ بنگاه­های موجود و یا فعال کردن بنگاه­های تعطیل شده اعمال شود.

اعطای تسهیلات هدفدار به واحدهای که توانسته­اند سهم بالایی از تولید، ارزش افروده و یا اشتغال را به خود اختصاص دهند و جلوگیری از انحراف تسهیلات اعطایی به بخش صنعت در جهت حمایت از آنها پیشنهاد می­شود.

با توجه به وضعیت کنونی تورم که سبب بالا رفتن هزینه های تولید (در سطح عرضه) و کاهش قدرت خرید (در سطح تقاضا) شده است، پیشنهاد می شود که دولتی به جای اعطای بسته معیشتی (که تورم زاست)، به واحد های تولید یارانه اعطا کند. اما این یارانه به کالای تولید شده اختصای یابد (به هیچ عنوان منظور یارانه پیش از تولید نیست) بدین صورت که بخشی از قیمت تمام شده کالا توسط دولت پرداخت شود. این امر از یک طرف سبب تحریک تولید شده و از طرفی قدرت خرید مصرف کننده نهایی را افزایش می دهد.