- پرهیز از مصرف دخانیات، الکل و مواد مخدر یا محرک.
- پرهیز از نوشیدن الکل، بالاترین خطر در نوشیدن روزانه و/یا بیش از 14 واحد (140 میلیلیتر) در هفته است.
- اجتناب از مصرف مقادیر بالای کافئین بهخصوص در قهوه (بیش از 2 فنجان در روز)، چای، کولا و نوشیدنیهای انرژیزا.
- داشتن وزن متعادل.
- اجتناب از مصرف لبنیات غیر پاستوریزه، گوشت خام یا نیم پز، تخم مرغ خام یا نیمه پخته مانند سس مایونز یا دسرهای سرد.
- مصرف صحیح محصولات کشاورزی و دامی بهدلیل احتمال وجود باقیماندههای دارو و سموم از جمله آفت کشها و فلزات سنگین در آنها، از طریق:
- شستشوی کامل میوهها و سبزیجات (حتی در انواع ارگانیک).
- گرفتن پوست میوهها و صیفیها و جداکردن لایه بیرونی برگها در سبزیجاتی مانند کاهو، کلم و ... .
- چربیهای قابل مشاهده از گوشت جدا شوند (بهدلیل اینکه اغلب باقیماندههای دارو یا سموم محلول در چربی هستند و در چربیهای گوشت باقی میمانند)، و/یا از انواع غذاهای جایگزین گوشت مانند حبوبات و آجیل غیرشور استفاده شود.
- در صورت مصرف ماهی، مصرف ماهی قزل آلا به دلیل احتمال آلودگی کمتر با جیوه نسبت به سایر انواع ماهیها توصیه میشود.
- خودداری از مصرف غذاهای حاوی کپک، حتی با وجود جدا کردن بخش حاوی کپک.
- در صورت مواجهههای شغلی با سموم و آفت کشها، مثل کشاورزی، در طول مدت بارداری سعی شود از اینگونه فعالیتها اجتناب شود. در صورت عدم امکان اجتناب کامل از اینگونه فعالیتهای شغلی، با خودداری از کاربرد مستقیم این مواد مثلا از طریق استفاده از وسایل محافظ مانند دستکش و لباس محافظ و ماسک تنفسی مناسب، میتوان میزان مواجهه را کاهش داد. همچنین، توصیه میشود، از ورود به مناطقی که آفت کشها در آن استفاده شده تا زمان کاهش سموم، بر اساس اطلاعات برچسب آفت کش/سم، خودداری گردد.
- در صورت مواجهه شغلی مادر با مواد سمی یا شیمیایی (مانند کار در صنایع رنگسازی، چرمسازی، کارخانجات تولید سیمان، رزینسازی/ ضدیخ/ تولید خازنهای برقی/ مواد شیمیایی- مانند آفت کشها- یا پتروشیمی)، مشورت با کارکنان بهداشتی، پزشک و ماما توصیه میشود.
- در صورت ابتلا به بیماریهای مزمن مانند دیابت یا کم کاری تیروئید، بیماری قلبی یا اختلالات انعقادی، قبل از بارداری حتما با پزشک مشورت شود.
- از مصرف خودسرانه دارو اجتناب شود؛ در صورت مصرف دارو تحت نظارت پزشک، خصوصا برای اختلالات روانپزشکی، قبل از بارداری در خصوص میزان، نحوه مصرف و ... با پزشک مشورت شود.
- در صورت سابقه دو یا بیش از دو از دست دادن پشت سرهم بارداری (سقط خود به خود)، به متخصص زنان یا پریناتولوژیست مراجعه شود.
- مراجعه به مراکز بهداشتی درمانی جهت دریافت مراقبت پیش از بارداری قویا توصیه میشود.
- بهمنظور دریافت بهموقع راهنماییهایی لازم و مراقبتهای اول بارداری، در اولین فرصت پس از به تعویق افتادن عادت ماهیانه، به مراکز بهداشتی درمانی مراجعه شود.
- در نیمه اول بارداری، به دریافت سه نوبت مراقبت (مراقبت نوبت اول در هفته 4 تا قبل از هفته 6، مراقبت نوبت دوم از هفته 6 تا 10 و مراقبت سوم از هفته 16 تا 20 بارداری) در مراکز بهداشتی درمانی توجه شود.
- توجه به اهمیت همراهی و همدلی با همسر. در این رابطه توصیه میشود آقا:
- نقش پذیری خود به عنوان پدر را در مراحل بسیار ابتدایی و حتی از زمان تصمیم به بارداری شروع نماید.
- در طی بارداری از مادر حمایت کند مثلا با حضور در مراقبتهای پیش از بارداری، کلاسهای بارداری و آمادگی برای زایمان. اینگونه حمایتها توان مادر برای مراقبت از خود، جنین و فرزند را افزایش میدهد.
- مدت زمان حضور خود در منزل را افزایش دهد. با توجه به تغییرات هورمونی که میتواند منجر به تغییرات خلق و خو در مادر شود حضور پدر در منزل میتواند کمک کند تا مادر بر احساس نگرانی خود غلبه کند و در طی بارداری ذهن آرامتری داشته باشد.
- تلاش نماید تا محیط آرام و دور از استرسی را در طی دوران بارداری برای مادر تامین نماید. به عنوان مثال به شرایط مادر در زمان دعوت از مهمان توجه کند و به تصمیمات مادر در این زمینه به دلایل شرایط روحی و جسمی وی احترام بگذارد.
- اعتماد مادر را جلب نماید و ارتباط مناسبی با وی برقرار کرده و مشاجرات را به حداقل برساند. حرفهای مادر را بشنود و به او فرصت دهد تا احساسات خود را بیان نماید. همدلی با مادر و نیز بیان کلمات و جملات امیدبخش میتواند مفید باشد. در واقع، خوش رفتاری، خوش صحبتی، احترام به مادر و اجتناب از رفتارهای خشمگینانه، سبب میشود توانایی مادر برای به پایان رساندن سالم بارداری افزایش یابد.
- در انجام کارهای روزانه مانند مراقبت از سایر کودکان (در صورت وجود فرزند قبلی)، نظافت منزل، تهیه غذا و دیگر امور منزل و برنامه ریزیها مشارکت نماید.
- به مادر کمک کند تا بتواند زمان بیشتری را به استراحت و مراقبت از جنین بپردازد. بنابراین، کاهش انتظارات و توقعات از مادر خصوصا در زمینه انجام کارهای منزل به شیوه قبل از بارداری و کمک به مادر در این رابطه کارساز است.
- به مادر کمک نماید تا بتواند سبک زندگی سالمتری که برای سلامت وی و جنین لازم است را اتخاذ نماید؛ مثلا ترغیب مادر به فعالیت فیزیکی سبک و خواب مناسب، عدم مصرف خودسرانه دارو.
- به وضعیت تغذیه مادر در طی بارداری توجه نماید. تغذیه مناسب مادر در طی دوران بارداری نه تنها بر سلامت وی بلکه بر تکامل جنین نیز تاثیرگذار است . نقش حمایتی پدر در زمینه ترغیب مادر به مصرف گوشت کم چرب، میوه و سبزیجات و نان های کامل مانند نان های سبوس دار و محصولات لبنی کم چرب، مغزهای غیرشور مانند بادام و تخم مرغ مفید خواهد بود.
- از زحمات و تلاشهای مادر در دوران بارداری به صورت کلامی یا با خریدن هدیه قدردانی نماید. اگر مادر شاغل است، پدر سعی نماید تا محل کار و از محل کار تا منزل مادر را همراهی نماید و در صورتیکه تحمل شرایط شغلی برای مادر سخت است مادر را تشویق نماید تا از محل کار مرخصی (حتی بدون حقوق) بگیرد.
- در صورت رخداد سقط خود به خود، پذیرش و سازگاری با موضوع مهم است. برخی از همسران بعد از رخداد این مشکل احساس ناامیدی میکنند و فکر میکنند قادر به محافظت از جنینشان نبودهاند. در این مواقع حمایت از همسر بسیار مهم است. صحبت کردن در این زمینه با همسر و به اشتراک گذاشتن احساسات با یکدیگر میتواند مفید باشد. همواره به یاد داشته باشند که سقط خود به خود اغلب به دلایل تصادفی رخ میدهد و احتمال تکرار آن در بارداری بعدی خیلی اندک است.
توصیههای طب ایرانی در خصوص سبک زندگی سالم و حفظ جنین.
پرهیز از موارد زیر:
ضربه یا حرکات شدید مانند دویدن با عجله و سريع، بلند کردن جسم سنگین، پریدن از جاى بلند و خودداری از فریادزدن.
مواجهه با اشعه ایکس.
مصرف خودسرانه داروها حتی گیاهان دارویی و دمنوشها.
زیاده روی در نزدیکی جنسی: در صورت خونریزی اوایل بارداری، از مقاربت پرهیز شود. بعد از قطع خونریزی یا لکه بینی، از مقاربت زیاد و شدید اجتناب شود. همچنین در صورت وجود سابقه سقط یا تهدید به سقط در بارداریهای قبلی، از مقاربت زیاد و شدید پرهیز شود.
پرخوری، درهمخوری (خوردن چند مدل غذا در یک وعده با هم) و برهمخوری (خوردن پشت سرهم بدون رعایت زمان لازم برای هضم) در راستای جلوگیری از اختلال هضم شدید.
گرسنگی یا تشنگی زیاد.
· خوردن زیاد مواد نفاخ یا قاعدهآورها مانند نخود، باقالی، کَبَر، کنجد و فرآوردههای آن (روغن کنجد، ارده، حلوا ارده، نان یا بیسکویت پرکنجد)، کرفس، جعفری، شنبلیله، زعفران، قورمه سبزی (در چند وعده متوالی). بهتر است در صورت وجود خونریزی، مصرف این خوراکیها بسیار محدود شود. در صورت سابقه از دست دادن جنین بهتر است از خوردن این مواد غذایی در چمد وعده متوالی (پشت سرهم) خودداری شود.
· خوردن مواد غذایی بسیار شور، بسیار ترش (مانند سرکه، ترشی کنار غذا، لواشک، میوههای کال و ترش) یا بسیار تند و تیز (مانند فلفل قرمز و ادویهجات تند).
· مصرف زیاد مواد غذایی لیز یا لعابدار (مانند خورشت بامیه، قارچ و ...)، یا زیادهروی در خوردن میوههای لیزی مثل آلو یا بذرهای لعابداری مانند خاکشیر و تخم شربتی.
· خوردن مواد غذایی با طبع بسیار گرم یا بسیار سرد.
· خوردن مواد غذایی خیلی داغ یا خیلی یخ مانند نوشیدنیهای بسیار یخ.
· نشستن در مکان سرد یا گرم.
· مواجهه با هوای بسیار گرم یا بسیار سرد.
· حمام طولانی یا بسیار داغ.
· استفاده از روشهای پاکسازی قوی مانند مصرف داروهای مسهل قوی، فصد و حجامت و حتی بادکش و ماساژ، مخصوصا قبل از ماه چهارم و بعد از ماه هفتم.
· حالات روانی شدید و ناگهانی، مانند عصبانیت، اندوه، ترس، شادی و هیجان زیاد
بهتر است این موارد انجام شود:
· استراحت در مواقع خونریزی یا لکه بینی یا درد لگن.
· مصرف به، گلابی، سیب، انار و مویز.
· مصرف غذاهای زودهضم مانند گوشتهای لطیف مثل بره، بزغاله و پرندگانی مثل جوجه مرغ و بلدرچین.
· توصیه به مصرف زرده تخم مرغ (با یا بدون شیره انگور
· مصرف نان سالم (خوش پخت و سبوسدار).
· دفع مدفوع نرم، کامل و راحت. برای داشتن دفع راحت، خیسانده 5 عدد انجیر روزانه، روزانه 1 عدد گلابی یا کمپوت آن توصیه میشود. همچنین میتوان 7 عدد زیتون وسط غذا و بعد از غذا، از میوه به یا سیب پخته (یک هشتم به پخته بعد هر وعده غذا) استفاده کرد. توجه: بهتر است مواد یا تخمهای لعابداری مانند: تخمشربتی، خاکشیر، اسفرزه، بارهنگ و مشابه آنها، در اوایل بارداری و به ویژه در مادران با سابقه سقط مصرف نشود.
نکته1: توصیهها و پرهیزهای سبک زندگی نباید باعث ایجاد وسواس و استرس شود. زیرا همانطور که گفته شد، ترس و غم شدید نیز جزو پرهیزهای مهم دوره بارداری از نظر طب ایرانی هستند.
نکته2: اگر چه برخی خوراکیها در دوران بارداری مفید هستند اما توجه شود که در مصرف مواد غذایی مفید هم زیاده روی نشود.
نکته3: این موارد کلی بوده و در هر فرد با مزاج و اقلیم خاص متفاوت است و در صورت لزوم با صلاحدید پزشک دوره دیده یا متخصص طب ایرانی قابل تغییر است. در این موارد میتوان مراجعه به متخصص طب ایرانی را پیشنهاد نمود.
توصیههای طب ایرانی برای کمک به حفظ توان باروری و بارداری و پیشگیری از اختلالات باروری از دوران نوجوانی
با توجه به نقش و اهمیت پیشگیری از اختلالات باروری و بارداری بهویژه از دوران ابتدای نوجوانی، برخی از توصیههای پیشگیرانه مرتبط بر اساس آموزههای طب ایرانی، خصوصا در جهت افرایش آگاهی والدین بهمنظور توصیه به فرزندان و نیز رعایت توسط خود ایشان در زیر آورده شود:
· پرهیز از ریزه خوری یا درهم خوری
· نخوردن غذا تا قبل از زمان گرسنگی کامل و دست کشیدن از خوردن غذا قبل از سیری کامل.
· به تاخیر نینداختن غذا خوردن بیش از 30 دقیقه پس از احساس گرسنگی.
· سعی شود وعده های غذایی در ساعات مشخص و منظم صرف شوند.
· کامل جویدن غذا.
· صرف غذا در اوایل شب؛ رعایت حدود 2 تا 3 ساعت فاصله بین صرف غذا تا زمان خواب.
· پرهیز از فعالیت بدنی شدید یا خوابیدن بعد از غذا.
· تحرک بدنی متعادل بویژه در هوای آزاد مثلا ورزش درجا روزانه، پیاده روی و ... .
· تلاش برای تناسب وزن و حفظ وزن در حد متعادل.
· ننوشیدن آب سرد (یخ) در حمام، ناشتا، بین خواب و بعد از میوه ها بخصوص هندوانه، خربزه و انگور.
· استفاده از پیش بند هنگام ظرف شستن و گرم نگهداشتن ناحیه زیر ناف تا نوک پاها.
· خودداری از راه رفتن با پای برهنه بر روی سطح سرد بویژه سرامیک. نشستن یا راه رفتن روی زمین سرد در پسرها با احتمال واریکوسل و در دخترها با احتمال ضعف تخمدان همراهی دارد.
· خواب مناسب و کافی. تنظیم زمان خواب طوریکه شروع خواب قبل از 11 شب باشد.
· نپوشیدن لباس تنگ بهویژه در زمان خواب.
· مدیریت استرس و اضطراب
· قرار نگرفتن در معرض دود سیگار، قلیان و هرگونه مواد دودزا.
· مراجعه به پزشک در صورت یبوست و یا اختلال در هضم غذا و مشکل گوارش.
· مراجعه به پزشک، یا پزشک عمومی دوره دیده در خصوص طب ایرانی یا متخصص طب ایرانی در صورت وجود خلط گلو آزاردهنده، سینوزیت یا آلرژی
· اطمینان از کافی بودن میزان ویتامین د در بدن اگر از مکمل "ویتامین د" استفاده نمیشود.
· افزایش مصرف فیبرها مثلا افزایش مصرف سبزیجات تازه یا پخته به صورت سوپ، آش، خورش یا خوراک مانند کدو سبز، کدوحلوایی، اسفناج، گشنیز، بامیه، لوبیاسبز، فسنجان با بادام، هویج، آلو، نخود و ماش یا سبزی پلو، گشنیز پلو، لوبیاپلو، هویج پلو، ته چین اسفناج ± گوشت مرغ جوان کوچک، کبک یا بلدرچین و ماهی.
· انتخاب میان وعده مناسب شامل میوه، سبزی و خشکبار و مغزها مانند فندق، بادام به تنهایی یا به صورت حریره یا شیربادام یا شیرفندق، حلوای بادام با کمی شکر، تخم کدو، انگور شیرین، مویز یا کشمش، سیب و به (پخته)، گلابی، آلو، انار شیرین، انجیر خشک یا تازه، کاهو، مرکبات شیرین، جوانه های ماش، گندم، جو و شبدر، زیتون.
· مصرف متعادل مغزها، خصوصا بادام؛ ترجیحا کم نمک یا بی نمک.
· مصرف نان سبوس دار، غلات کامل و کنجد.
· کاهش مصرف نانهای خمیری و نپخته.
· توصیه به استفاده متعادل از چاشنیهای غذا از جمله زردچوبه، زعفران، کمی دارچین، رب گوجه خانگی، رب انار.
· مصرف زیتون و روغن زیتون همراه غذا.
· افزایش مصرف سبزیجات همراه غذا بهویژه نعنا و ریحان.
· نوشیدنیهای مفید: شربت سکنجبین، شربت انار، نارنج، لیمو یا زرشک تازه، شربت آب و عسل گرم (در صورت دیابت محدود شود)، شربت آب سیب با گلاب، شربت جلاب (گلاب و زعفران)، شربت خاکشیر، شربت آلو، عناب، بیدمشک با تخم شربتی یا بالنگو و دمنوش به و سیب، بابونه، گل سرخ.
· کاهش مصرف کربوهیدراتهایی مانند شیرینی، قند و شکر و چربیها.
· مصرف متعادل میوهها؛ خصوصا بهعنوان میان وعده.
· میوه های مفید برای دختران: سیب، به، گلابی، انار، انگور یا مویز، انجیر
· پرهیز از خوردن میوه همراه با غذا؛ بجز انار و سیب و به که خوردن مقدار کم آنها پس از غذا توصیه میشود. توصیه میشود میوهها حدود یک ساعت قبل از غذا مصرف شوند.
· حذف نکردن وعده صبحانه.
· اجتناب از خوردن چیپس و پفک و مواد غذایی حاوی رنگهای مصنوعی.
· کاهش مصرف گوشتهای دیرهضم مانند گاو و شتر، گوشتهای نمک سوده و خشک شده.
· کاهش مصرف سوسیس و کالباس یا ناگت مرغ و ماهی و غذاهای فست فودی مانند پیتزا و همبرگر غیرخانگی.
· کاهش مصرف غذاهای خمیری و رشتهای مانند ماکارونی و نودل و نانهای خمیری نپخته، مخصوصا در افرادی با اضافه وزن، مشکلات هاضمه نفخ و یبوست و درصورت مصرف این غذاها میتوان از ادویههایی مانند آویشن استفاده کرد.
· کاهش مصرف غذاهای کنسروی یا فریزری کهنه.
· کاهش مصرف پنیر کهنه، نان فطیر یا سفید.
· کاهش مصرف میوههای کال و نرسیده و بادنجان.
· مصرف نکردن بخش سوخته غذا.
· مصرف نکردن یا کاهش مصرف غذاهای بسیار تند، بسیار شور و بسیار ترش.
· مصرف نکردن یا کاهش مصرف مواد غذایی تراریخته مانند سویا و ذرت تراریخته.
· کاهش مصرف چای پررنگ و قهوه.
· کاهش مصرف ادویه جات تند و گرم مانند فلفل، زنجبیل و آویشن (بهویژه در مزاج گرم).
· اجتناب از خوردن ماست، دوغ و نوشابه بههمراه غذا
· استفاده از ماست و دوغ بهعنوان یک وعده مجزا همراه با مصلحات) نعنا، آویشن و ...).
· پرهیز از مصرف چند نوع غذای متنوع و رنگارنگ در یک وعده؛ مثلا خوردن همزمان ماهی با تخم مرغ، قارچ با ماکارونی، الویه با ماکارونی به دلیل ایجاد اختلال هاضمه .
· خنک کردن آب به طور غیر مستقیم؛ بهتر است یخ در آب انداخته نشود.
· در دختران نوجوانی که عادت ماهیانه (قاعدگی) در آنها اتفاق افتاده است، موارد زیر توجه شوند:
· خودداری از نشستن در مکانهای سرد خصوصا در هنگام خونریزی قاعدگی.
· عدم شستشوی ناحیه تناسلی با آب سرد در ایام خونریزی قاعدگی؛ بهویژه در روزهای خونریزی زیاد.
· استفاده از پیش بند هنگام ظرف شستن و گرم نگهداشتن ناحیه زیر ناف تا نوک پاها.
· خودداری از راه رفتن با پای برهنه بر روی سطح سرد بویژه سرامیک.
· نپوشیدن لباس تنگ بهویژه در زمان خواب.
· مراجعه به پزشک در صورت وجود ترشحات بیش از اندازه، بودار و خارش ناحیه تناسلی و درد خصوصا زیر شکم که به نفع عفونت رحمی است.