آشنائی با استان تهران

استان تهران با وسعتی حدود 13.640 کیلومتر مربّع در شمال فلات مرکزی ایران قرار دارد و 8.3 درصد از کل مساحت ایران را شامل می­شود. این استان از شمال به استان مازندران، از جنوب به استان قم، از شرق به استان سمنان و از غرب به استان البرز و استان مرکزي منتهي مي‌شود. استان تهران داراي 16 شهرستان (اسلامشهر، بهارستان، پاکدشت، پرديس، پيشوا، تهران، دماوند، رباط‌کريم، ري، شميرانات، شهريار، فيروزکوه، قدس، قرچک، ورامين و ملارد)، 34 بخش، 46 شهر و 71 دهستان است.

جمعیت این استان طبق سرشماری سال ۱۳۹۵ بالغ بر 13.267.637 نفر بوده‌است که 12.452.230 در نقاط شهری و 814.698 در نقاط روستایی ساکن هستند.استان تهران با بیش از ۱۳ میلیون نفر جمعیت، 16.5 درصد جمعیت کل کشور را در خود جای داده‌است که حدود 94درصد از جمعیت استان تهران در نقاط شهری و 6 درصد باقیمانده در نقاط روستایی استان ساکن هستند.

ناهمواری‌های این استان به سه دسته تقسیم می‌شوند:

۱. رشته‌کوه‌های البرز در شمال تهران

۲. بخش‌های مرکزی و کوهپایه‌های جنوبی البرز

۳. دشت‌های استان تهران

 

هوای تهران در مناطق کوهستانی دارای آب و هوای معتدل و در دشت، نیمه بیابانی است. تهران در مرز شرایط جوی بری و اقیانوسی قرار گرفته و تمایل آن به موقعیت بری بیشتر از وضعیت اقیانوسی است. سه عامل جغرافیایی در ساخت کلی اقلیم استان تهران نقش مؤثری دارند:

1. کویر یا دشت کویر: مناطق خشک مانند دشت قزوین، کویر قم و مناطق خشک استان سمنان که مجاور استان تهران قرار دارند، از عوامل منفی تأثیرگذار بر هوای استان تهران هستند و موجب گرما و خشکی هوا، همراه با گرد و غبارمی‌شوند.

2. رشته کوه‌های البرز: این رشته کوه‌ها موجب تعدیل آب و هوا می‌شود.

3. بادهای مرطوب و باران‌زای غربی: این بادها نقش مؤثری در تعدیل گرمای سوزان بخش کویری دارند، ولی تأثیر آن را خنثی نمی‌کنند.

وجود رودخانه‌های همیشگی مانند رودخانه کرج، رودخانه جاجرود، رود لار، حبله رود، رود شور یا ابهررود و طالقان‌رود موجب شده تا استان تهران (البته با کمی صرفه­جویی در فصول کم باران) از لحاظ منابع آب کمبودی نداشته باشد. امروزه با استفاده از امکانات، آب استان تهران از سد امیرکبیر، لتیان و رود لار تأمین می‌شود. مهم‌ترین چشمه‌ها عبارت‌اند از: چشمه اعلاء دماوند، چشمه آب علی هراز، چشمه وله در گچسر، چشمه شاه دشت کرج، چشمه علی در شهرری، چشمه تیزآب، چشمه گله گیله و...

منابع اقتصادی استان مشتمل بر سه بخش کشاورزی، صنعت و خدمات است که توزيع نسبي شاغلان در این سه بخش به ترتيب 1.4، 34 و 64.7 درصد می­باشد. توزيع نسبي جمعيتي مردان در اين سه بخش به ترتيب 1.4، 36.5 و62.1 درصد و توزيع نسبي جمعيت زنان در سه بخش عمده اقتصادي به ترتيب 0.9، 21.4 و 77.7درصد است. توزيع نسبي شاغلان در مناطق شهري در سه بخش اصلي اقتصادي به ترتيب0.8،  32.9و 66.4 درصد و در مناطق روستايي 10.3، 50.8 و 38.9 درصد است. 

در استان تهران تعداد 141 مرکز علمی و دانشگاهی تعریف شده است. دانشگاههای استان تهران صاحب امتیاز 734 ژورنال تخصصی علمی هستند و تاکنون 6911 شماره منتشر نموده اند. استان تهران میزبان 1337 همایش علمی تخصصی و 704 سخنرانی علمی بوده است. پژوهشگران دانشگاهها و مراکز علمی استان تهران, 966330 مقاله علمی شامل 131723 مقاله ژورنالی و 392618 مقاله در همایشهای علمی داخلی و 131723 مقاله بین المللی منتشر نموده اند.در سال 1397 در دانشگاههای استان تهران تعداد 1,464,783 دانشجو مشغول تحصیل بوده است و این مراکز دارای 152,188 استاد و عضو هیات علمی بودند. از مجموع جمعيت بالاتر از 6 سال در استان تهران (12،118،105نفر)، 50 درصد مرد و 50 درصد زن است که از اين تعداد، در کل استان11،258،490 نفر باسواد است. همچنين سهم باسوادان در نقاط شهري 87.8 درصد و در نقاط روستايي 5 درصد از کل جمعيت بالاتر از 6 سال را تشکيل مي‌دهند. نرخ‌باسوادي جمعيت 6 ساله و بيشتر استان تهران 93 درصد و از مجموع 171،358فارغ التحصيلان 56 درصد مرد و 43.8 درصد زن است.

مکان های گردشگری استان تهران در تمام فصول سال رنگ و بوی مخصوص آن فصل را داشته و چشم هر بیننده ای را نوازش می کند. به همین دلیل در تمام فصول سال گردشگران داخلی و خارجی از آنها در شب و روز بازدید می کنند برخی از  مکان های دیدنی تهران عبارتند از:  بازارتهران، بازار تحریش، پل طبیعت، باغ پرندگان، برج میلاد، کاخ بهارستان، دریاچه مصنوعی شهدای خلیج فارس، پارک ملت، روستای برگ جهان، تئاتر شهر، امامزاده داوود، پارک آب و آتش، پارک ژوراسیک، دربند، باغ ملی گیاه­شناسی، پیست اسکی شمشک، پارک ارم، پارک جمشیدیه، کاخ نیاوران، گنبد مینا، دروازه باغ ملی، دریاچه فشافویه، بام تهران، موزه کمال الملک، بازارچه عودلاجان، موزه ساعت، شمس العماره، مسجد و مدرسه سپهسالار، مدرسه دارالفنون، باغ نگارستان، باغ کتاب، فرهنگسرای خاوران، کاخ سعدآباد، پارک لاله. لازم به ذکر است که سایر شهرستانهای استان تهران نیز دارای مناطق دیدنی چشم­نوازی هستند.

نام تهران نخستین بار در یکی از نوشته‌های تئودوسیوس یونانی در حدود اواخر سده دوم پیش از میلاد به عنوان یکی از توابع ری ذکر شده‌است. با این حال قدیمی‌ترین سند فارسی موجود درباره نام تهران نشان می‌دهد که تهران قبل از سده سوم هجری قمری وجود داشته است، زیرا نویسنده‌ای بنام ابوسعد سمعانی در کتاب خود از شخصی بنام ابوعبدلله محمد ابن حامد تهرانی رازی نام می‌برد که اهل تهران ری بوده و در سال ۲۶۱ هجری قمری برابر ۸۷۴ میلادی در گذشته است. در زمان پادشاهان صفوی کم کم تهران شهرتی پیدا کرد و آبادی و رونق این شهر به ویژه در دوره سلطنت شاه طهماسب اول آغاز گردید. شاه طهماسب اول  به علت وجود آبهای گوارا و باغهای فراوان و شکارگاههای مناسب اطراف شهر تهران را دوست می‌داشت و به مرور در این محل به سکونت های تقریبا طولانی می‌پرداخت، به حدی که دستور داد دور شهر را برج و باروی مقاومی و بناهای تازه و کاروانسراها در داخل آن بنا کنند؛ به همین مناسبت در سال ۹۶۱ هجری قمری حصاری به دور شهر بنا نهادند که از چهار دروازه و ۱۱۴ برج به تعداد سوره های قرآن تشکیل می یافت و مصالح آن را از معادنی تامین کردند که بعدها به چاله میدان و چاله حصار موسوم گردید.

حدود بارویی که به فرمان شاه طهماسب اول به دور شهر کشیده شد تقریبا ۶ هزار قدم و بشرح زیر بود:

از سمت جنوب خیابان مولوی فعلی

از سمت شرق خیابان ری فعلی

از سمت غرب خیابان وحدت اسلامی (شاهپور)

از سمت شمال خیابان های امیر کبیر و امام خمینی (سپه)

و محوطه ارگ با داشتن حصار مخصوص و خندق جداگانه در وسط شمالی شهر قرار داشت.

شاه عباس اول نیز تا چندی به پیروی از شاه طهماسب همین رویه را تعقیب کرد و به آبادانی تهران همت گماشت و دستور داد باغ بزرگی به نام چهار باغ در تهران احداث کنند و ساختمانی برای سکونت موقتی خاندان سلطنتی بنا نهند. در سال ۱۲۰۰ هجری قمری تهران برای اولین بار توسط آغا محمد خان قاجار به عنوان پایتخت انتخاب گردید.

 

شهر تهران، پایتخت ایران زمین، با مساحتی به وسعت 615 کیلومتر مربع و با جمعیتی حدود 8.9 میلیون نفر بر اساس برآورد سال 1397 مرکز آمار و رصد شهری سازمان فناور یاطلاعات و ارتباطات کشور، بزرگترین و پرجمعیت ترین شهر کشور است. این شهر یکی از بزرگترین شهرهای جنوب غربی آسیا و بیست و یکمین شهر بزرگ دنیاست که به تنهایی دارای جمعیتی بیشتر ازکل کشورهای حاشیه خلیج فارس از قبیل عمان، قطر، کویت و بحرین می­باشد.

 

فرودگاه­ها:

· فرودگاه بین المللی مهرآباد که نخستین فرودگاه بین‌المللی تهران است.

· فرودگاه بین‌المللی امام خمینی نیز با وسعتی بیش از ۱۵ کیلومتر مربع در ۳۵ کیلومتری جنوب غربی تهران واقع شده‌است و ظرفیتی حدود ۷٫۵ میلیون مسافر در سال دارد.

 

پایانه‌های مسافربری:

· پایانه مسافربری شرق در خیابان دماوند

· پایانه مسافربری غرب در خیابان آزادی

· پایانه مسافربری بیهقی در میدان آرژانتین

· پایانه مسافربری جنوب در خیابان بعثت

 

شبکه راه‌آهن:

از دیگر محورهای ارتباطی شهر تهران خطوط راه‌آهن را می‌توان نام برد که حجم قابل توجهی از ترافیک بار و مسافر کشور را به خود اختصاص داده‌است و طبق قانون مدیریت سوخت باید به سطوح بالاتری برسد. خطوط راه‌آهن تهران-اروپا هم بسیار فعال است

 

تهران 22 منطقه، 123 ناحیه و 354 منطقه دارد و میزبان نزدیک به نیمی از فعالیتهای صنعتی کشور در زمینه های تجهیزات خودرو، برق و الکترونیک، منسوجات، شکر، سیمان، مواد شیمیائی و پالایشگاه نفت می­باشد. در ضمن کلیه وزارتخانه­ها، نهادها و سازمانهای مهم ایران در این کلان­شهر متمرکز گردیده اند؛ لذا مدیریت پایدار چنین شهری مستلزم رویکردی جامع­نگر، یکپارچه و هوشمند و هماهنگی دقیق بین بخشهای مختلف می­باشد