استان خوزستان استانی در جنوب‌غربی ایران است، که بر کرانه خلیج فارس قرار دارد و مرکز تولید نفت و گاز ایران به‌شمار می‌آید. مساحت استان خوزستان ۶۴٫۰۵۷ کیلومتر مربع است و با جمعیتی معادل ۴٬۷۱۰٬۵۰۶ نفر (بر اساس سرشماری سال ۱۳۹۵)، پنجمین استان پرجمعیت ایران محسوب می‌شود. شهر اهواز، مرکز استان خوزستان است.

بر اساس آخرین سرشماری جمعیتی    معادل ۴٬996٬000می باشد. 

 

جغرافیای سیاسی استان

این استان از شمال غربی با استان ایلام، از شمال با استان لرستان، از شمال شرقی و شرق با استان‌های چهارمحال و بختیاری و کهگیلویه و بویراحمد؛ از جنوب با خلیج فارس و از  غرب با کشور عراق هم‌مرز است.
بر اساس تقسیمات کشوری سال هزار و سیصد و پنجاه و هفت، این استان دارای پانزده شهرستان، سی‌و پنج بخش، سیزده دهستان و چهار هزار و چهارصد و نود و شش آبادی دارای سکنه می‌باشد.
مرکز استان خوزستان شهر اهواز و سایر شهرستان‌های آن عبارتند از: آبادان، اندیمشک، اهواز، ایذه، باغ‌ملک، بندرماهشهر، بهبهان، خرمشهر، دزفول، دشت‌آزادگان، رامهرمز، شادگان، شوش، شوشتر و مسجد سلیمان.

 

جغرافیای طبیعی استان

شمال و شرق خوزستان را سلسله جبال زاگرس فراگرفته است که ارتفاعات آن در جهت جنوب غربی کاهش می‌یابد، به‌طوری که در نواحی جنوبی‌تر به صورت تپه ماهور‌هایی نمایان می‌شود. استان خوزستان را از نظر پستی و بلندی می‌توان به دو منطقه کوهستانی و جلگه‌ای تقسیم کرد.

منطقه‌ای کوهستانی شمال و شرق استان را قرار گرفته و منطقه جلگه‌ای آن از جنوب دزفول، مسجدسلیمان، رامهرمز و بهبهان آغاز شده و تا کرانه‌های خلیج‌فارس و اروندرود ادامه می‌بابد.

استان خوزستان دارای آب و هوایی مختلف است:  آب و هوایی نیمه‌بیابانی که شهر‌های آبادان، خرمشهر، ماهشهر، هندیجان، دشت‌آزادگان و نواحی دزفول، بهبهان، رامهرمز، شوشتر و نواحی شمال اهواز را در بر می‌گیرد.

آب وهوای استپ، نواحی شمال دزفول، بهبهان، رامهرمز، شوشتر و شمال اهواز را دربرمی‌گیرد. استان خوزستان تحت تأثیر سه‌نوع باد قرار دارد:  اولین باد، جریان سرد نواحی کوهستانی و دومین باد (شرجی)، جریان گرم و رطوبتی از خلیج‌فارس است که به سوی جلگه می‌وزد. سومین‌باد یا باد سوم از عربستان می‌وزد و همیشه مقداری شن و خاک و رطوبت همراه دارد.

بر اساس داده‌های ایستگاه‌های سینوپتیک استان خوزستان در سال هزار و سیصد و هفتاد و پنج، حداقل مطلق درجه حرارت منفی دو دهم درجه سانتیگراد و حداکثر مطلق درجه حرارت با چهل پنجاه درجه سانتیگراد در اهواز گزارش شده است.

 

 

یادمان‌های دفاع مقدس در خوزستان
مناطق عملیاتی دوران هشت ساله دفاع مقدس و یادمان‌های ایجاد شده در مناطق اروندکنار، شلمچه، فکه، طلاییه و شهر‌های آبادان و خرمشهر از جاذبه‌های گردشگری دوران دفاع مقدس استان خوزستان به شمار می‌روند.

همه ساله شهروندان بسیاری از سراسر کشور دراین مناطق حضور پیدا می‌کنند تا یاد و خاطره هشت سال جانفشانی پاکترین جوانان این مرز و بوم را در دفاع از میهن اسلامی خود زنده نگاه دارند و با آرمان‌های شهیدان تجدید بیعت کنند.  
 امکانات سرمایه گذاری دراستان خوزستان

 

سرمایه گذاری در استان خوزستان

استان خوزستان دارای ویژگیهای خاصی است که درکمتر استانی از کشور چنین ویژگیهایی موجود می باشد وهمین ویژگیها عاملی گردیده تا استان خوزستان متمایز از سایر استانها دیده شود وفرصتهای مناسبی را فراهم آورده تا سرمایه گذاران اعم از داخلی وخارجی برای سرمایه گذاری از این فرصتها استفاده نمایند که در این خصوص می توان به موارد ذیل اشاره نمود :

1.   منابع عظیم نفت وگاز

2.  تاسیسات فولادی وذوب آهن

3.  وجود کشت وصنعتهای متعدد

4.  وجود رودخانه های پرآب کارون، کرخه ، دز ، زهره ومارون وجراحی

5.  دسترسی به آبهای آزاد وبین المللی

6.  وجود امکانات زیربنایی

7.   همجواری خوزستان با بازارهای مصرف جهانی (کشورهای حاشیه خلیج فارس)

8.   تولید خرما

9.   وجود زمینه های لازم درخصوص پرورش ماهی و میگو

10. صنعت توریسم وگردشگری

 

 

میراث فرهنگی وگردشگری

 

استان خوزستان با مساحتی بالغ بر 000/63 کیلومتر مربع (29 درجه و58 دقیقه ) تا(33 درجه و4دقیقه )عرض شمالی از خط استوا و (47 درجه و41 دقیقه ) تا (50 درجه و39 دقیقه ) طول شرقی از نصف النهار گرینویچ قرار دارد .

استان خوزستان از لحاظ شکل ناهمواری به دو منطقه متمایز کوهستانی ومنطقه جلگه ای تقسیم میشود :

الف – منطقه کوهستانی در شمال ومشرق خوزستان :

از جمله کوههای مهم این منطقه کوه چو، جبال زردکوه ، آب بندان ، مامازادکوه سیاه وکوه چال را می توان نام برد .

در این منطقه شهرهای ایذه ، مسجد سلیمان ، لالی وباغملک قرار دارند . ارتفاع شمال وشمال شرقی استان تا 2500 متر از سطح دریا می رسد .

 

ب- منطقه جلگه ای

منطقه جلگه ای قسمت های غرب ، جنوب ومرکز بخش جلگه ای را تشکیل می دهند که شامل شهر های آبادان ، اهواز ، خرمشهر ، شوش و شادگان وسوسنگرد است .

حد فاصل دو بخش جلگه ای و کوهستانی استان بخش میان بند است که شامل : شهرهای بهبهان ، رامهرمز ، دزفول وشوشتر می باشد .

منطقه جلگه ای در خوزستان از جنوب دزفول آغاز وتا کرانه های خلیج فارس امتداد دارد جلگه خوزستان بر اثر فرسایش رسوبات ، تقریبا صاف ودارای شیب کم است .

 

رودخانه ها ومنبع آبهای سطحی استان

 

یک سوم آبهای سطحی ایران در خوزستان جریان دارد واز این نظر یکی از غنی ترین مناطقکشور می باشد . مهمترین رودهای استان عبارتند از : کارون ، کرخه ، مارون (جراحی ) و دز

 

رود کارون

کارون به طول 850 کیلومتر وعرض متفاوت ، از دره های تنگ وعمیق در سرچشمه تا بستر پهن وگسترده در مصب از بزرگترین و طویلترین رودهای ایران است .

سدهای احداثی درکارون عبارتند از : سد کارون ، سد گتوند ، سد شادروان وبند میزان در شوشتر .

 

رودخانه دز

دز رودخانه ای است که ازکوههای لرستان سرچشمه می گیرد پس از مشروب ساختن دزفول به شاخه شطیط وارد شده واز طریق شاخه شطیط   به کــارون   ملحق می گردد روی این رودخانه در شمال شهر دزفول سد مخزنی بنام سد دزفول وسد مخزنی بنام سد دز به ارتفاع 203 متر برای آبیاری جلگه خوزستان بسته شده که می تواند معادل 3/3 میلیارد مترمکعب آب رادر پشت خود مهار نماید .

 

رودخانه مارون (جراحی)

این رودخانه از کوههای نسبتا مرتفع طبیعی در کهگیلویه سرچشمه می گیرد واز جهت جنوب غربی وارد دشت بهبهان می شود ، پس از عبور از دشت رامهرمز ودریافت رودخانه (اله) بسمت شمال منحرف می شود وبه نام رودخانه جراحی نامگذاری می شود ، از جهت جنوب غربی به دشتهای وسیع خلف آباد وشادگان میرسد .

 

آب و هوا

خوزستان در تقسیم بندی کلی اقلیمی کشور در بخش صحرائی گرم وخشک طبقه بندی گردیده است .

بطورکلی هوای خوزستان در جلگه و سواحل خلیج فارس و گرم و در نواحی کم ارتفاع صحرایی ، گرم وخشک ودر قسمتهای کوهستانی با ارتفاع زیاد دارای آب وهوای مرطوب وسرد است .

 

مراکز گردشگری

الف – تاریخی :

· چغارزنبیل

· قلعه شوش

· آپادانا شوش

· برد نشانده

· سرمسجد

· آبشارهای شوشتر

· پل شادروان

 

ب – طبیعی :

· تالاب شادگان

· جزیره مینو

· جنگلهای کرخه

· قلعه سلاسل

 

ج – اماکن مذهبی :

· مقبره حضرت دانیال نبی(ع) در شوش

· امامزاده عبداله

· مسجد جامع شوشتر

· مقبره علی بن مهزیار اهوازی

 

 

فرودگاه­ها:

در استان خوزستان چندین فرودگاه وجود دارد. یکی از این فرودگاه‌ها با نام فرودگاه مسجدسلیمان پس از جنگ تحمیلی تعطیل شد. فرودگاه بین‌المللی شهید سلیمانی اهواز، فرودگاه بین‌المللی آبادان، فرودگاه دزفول، فرودگاه بین‌المللی اهواز، فرودگاه ماهشهر و فرودگاه آغاجاری سایر فرودگاه‌های این استان هستند.

 

شبکه راه‌آهن:

اداره کل راه آهن جنوب درحال حاضر دارای سه محور به شرح ذیل می باشد :

۱- محور اهواز - اندیمشک ( تا ایستگاه هفت تپه )

۲- محور اهواز - بندر امام خمینی (ره) - ماهشهر

۳- محور اهواز - خرمشهر - شلمچه

این اداره کل جمعا دارای ۱۸ ایستگاه  و طول خطوط اصلی موجود ۴۷۴کیلومترو طول خطوط فرعی ( مانوری و صنعتی – تجاری ) حدود ۱۹۸کیلومتر می باشد .

شبکه ریلی استان خوزستان از نظر طول خـط اصـلی در کشـور رتبه هشتم را از بین مناطق ۲۱ گانه راه آهـن دارا بوده و جمعاً حـدود ۶٪ درصـد طول شبـکه ریلی کشـور را تشکیل می دهد . این اداره کل  بر اساس آخرین آمار سال ۱۳۹۳ که از سوی دفتر آمار و  فنآوری اطلاعات راه آهن منتشر گردیده  از نظر جابجایی بار بعد از ادارات کل یزد ، هرمزگان ، شرق و اصفهان در رتبه پنجم و از نظر جابجایی مسافر بعد از ادارات کل تهران ، خراسان و شمالغرب در رتبه چهارم راه آهن کشور قرار دارد.

 

 بنادر:

عداد هفت بندر تجاری با ظرفیت اسمی بالای ۷۰ میلیون تن تخلیه و بارگیری در سال  دارد. که بندر امام در منطقه ویژه اقتصادی، بزرگترین بندر آن است و به عنوان وسیع‌ترین منطقه ویژه اقتصادی کل کشور شناخته شده است.

 

اطلاعات جغرافیایی، جمعیتی استان خوزستان

شهرستان	مساحت شهرستان (کیلومتر مربع)	درصد نسبت به کل مساحت استان /کشور	جمعیت شهرستان (نفر)	درصد نسبت به کل جمعیت استان /کشور
آبادان	2267	3/5	298090	6/3
آغاجاری	355	0/005	17654	3/7
امیدیه	2120	3	92335	1/9
اندیمشک	3120	5	171400	3/6
ایذه	3906	6	198871	4/2
اهواز	4776	7/5	1302591	27/6
اندیکا	2355	3/7	47629	1
باغملک	2326	3/7	105384	2/2
باوی	1377	2	96484	2
بندرماهشهر	2956	4/6	296371	6/3
بهبهان	2967	4/6	180593	3/8
خرمشهر	2001	3/1	170976	3/6
حمیدیه	774	1/2	53762	1/1
دزفول	4762	7/3	443971	9/4
دشت آزادگان	1973	3	107989	2/3
رامشیر	1587	2/5	54004	1/1
رامهرمز	1854	2/9	113776	2/4
شادگان	3546	5/5	138480	2/9
شوش	2169	3/4	205720	4/3
شوشتر	2430	3/8	192028	4
کارون	1198	1/8	105872	2/2
گتوند	966	1/5	65468	1/4
لالی	1414	2/2	37963	0/8
مسجدسلیمان	2184	3/4	113419	2/4
هفتگل	1420	2/2	22119	0/4
هندیجان	2440	3/8	38762	0/8
هویزه	2714	4/2	38886	0/8
جمع	64057 کیلومتر مربع	3/8	4710509 نفر براساس سرشماری سال 95	5/9

منبع :  سالنامه آماری 1400- 1399

نمودار1) مساحت شهرستان‌های استان خوزستان

 

 

 

 

 

نمودار2 ) جمعیت شهرستان‌های استان خوزستان

 

 

 

 

 

 

نمودار3) نمودار سازمانی جمعیت استان

 

 

 

 

 

 

وضعیت استان در شاخص‌های کلان اقتصادی

 

 

اطلاعات عمومی و اختصاصی استان خوزستان

ردیف	عنوان		مقدار  (واحد)	سال	منبع
1	اطلاعات عمومی استان	جمعیت کل استان	4710509	سرشماری 1395	مرکز آمار ایران ( برآورد جمعیت)
		جمعیت مرد	2388674
		جمعیت زن	2321835
		جمعیت شهری	3554205
		جمعیت روستایی	1151596
		تعداد شهرستان	29	1400	سالنامه آماری خوزستان
		تعداد شهر	87
		تعداد روستا	6426
		تعداد کل مراکز دانشگاهی	61
		تعداد دانشجو	46117
		تعداد مراکز ثابت فنی و حرفه ای	51	1402	اداره کل فنی و حرفه ای استان
		نرخ باسوادی	89.7	1395	سالنامه آماری خوزستان
		تعداد مراکز ارائه دهنده مراقبت های اولیه  بهداشتی	1652	1400
		تعداد بیمارستان	61
		تعداد پزشک به ازای هر صد هزار نفر	3531
		مساحت کل استان	(km)263366	1400
		تعداد گمرک	13	1402	گمرک استان خوزستان
		تعداد بازارچه مرزی	1
		طول خط راه آهن	km 696	1400	سالنامه آماری خوزستان
		تعداد ایستگاه راه آهن	30	1400
		تعداد فرودگاه	5	1401
		تعداد منطقه ویژه اقتصادی	2
		تعداد منطقه آزاد	1
2	اطلاعات بخش کشاورزی	میزان تولیدات زراعی (تن)	14267875	1401	جهاد کشاورزی استان
		میزان تولید گوشت قرمز (تن)	55148
		میزان تولید گوشت مرغ (تن)	94770
		میزان تولیدات باغی (تن)	405630
		مساحت کل اراضی کشاورزی (هکتار)	1153424
		مساحت اراضی آبی (هکتار)	901115
		مساحت اراضی دیم (هکتار)	252309
3	اطلاعات بخش صنعت و معدن	تعداد پروانه بهره برداری صنعتی فعال	2008	1402	سازمان صنعت، معدن و تجارت استان
		تعداد جواز صنعتی صادر شده	308
		تعداد معادن در حال بهره‎برداری	131	1402
		تعداد شهرک‏های صنعتی	52	1402
		تعداد واحدهای صنعتی فعال	1536	1402	شهرک های صنعتی خوزستان